Fietsgoten, brede stoepen om te krijten en niet ingerichte speelveldjes

Zaanstad Ruimte voor talent

Zaandam Nieuw-West wil de meest kindvriendelijke wijk van Noord-Holland worden. Een thema dat in veel wijken in Nederland een rol speelt, maar waar eigenlijk te weinig planmatig op wordt gestuurd. In Zaanstad staan de kinderen zelf voorop: wat valt hen op? Hiervoor is een programma opgesteld, met als belangrijk onderdeel een schouw in de wijk door kinderen zelf.

Kees Jansen (Stipo), Ineke Spapé en Jelger de Haas (SOAB) hebben voor de Jeugdtop Zaanstad (29 sept 2008) een wandeling uitgezet in de Westzanerdijkbuurt (Zaandam Nieuw-West). Een groep volwassenen en twee groepen kinderen liepen deze route en gaven hun mening over speelmogelijkheden en de waar te nemen verkeersveiligheid.

Dit verslag van de kinderschouw op 29 september is gemaakt samen met Cees Fleur en Natascha Bolt van de gemeente Zaanstad.

Kinderschouw speelplekken Zaandam Nieuw-West

Kinderen schouwen naar speelplekken en verkeersveiligheid in Zaandam Nieuw-West

Informele speelplekken erg belangrijk

Opvallend is dat de kinderen onderweg vooral naar "informele" speelplekken kijken. Van alles is te gebruiken, maar de durf verschilt per leeftijdsgroep. Wat volwassenen zien als slechte of afgezaagde speelplekken, beoordelen kinderen juist als leuk.

Er blijkt een groot verschil tussen wat kinderen van 4 tot 8 jaar leuk vinden en wat kinderen van 8 tot 12 jaar leuk vinden. Ook verschillen jongens en meisjes in hun wensen. Zo valt op dat jongens van 4-8 willen kunnen rennen, ravotten en voetballen, terwijl meisjes een stoep om op te kunnen krijten wensen. De jonge kinderen vinden de formele speelplekjes wel leuk. Hangplekken vinden ze vies. De oudere kinderen willen vooral elkaar kunnen ontmoeten. Het is fijn om dan ergens te kunnen zitten.

Cees Fleur houdt zich binnen Zaanstad bezig met de inrichting van speelplekken. Hij wandelt met de kinderen mee en hem valt op: "Helaas worden veel kinderen niet of onvoldoende gewezen op de gevaren van verkeer, gelet op hun gedrag langs de weg of met oversteken. Meer handige verbindingen ingericht voor kinderen tussen plekken in 30 kilometer gebieden, is een goede optie."

Noodzakelijke verscheidenheid in spelen

"Die verscheidenheid in spelen stelt eisen aan de inrichting. De hoeveelheid toestellen op een speelplek voorziet daarin voldoende," zegt Cees Fleur. De kinderen vinden dat ook, maar geven gelijk aan dat ze de speeltoestellen na een tijdje wel kennen. Voor hen zou het fijn zijn als eens in de zoveel tijd er toestellen worden vervangen of uitgewisseld met een andere speelplek. Naast speeltoestellen vinden de kinderen open ruimtes erg belangrijk; plekken waar je zelf je invulling aan kan geven.

Onderweg blijkt een schrijnend tekort aan veldjes om te spelen. Als ze er zijn, dan zijn ze niet schoon. Prikstruiken bederven de lol. Als stedenbouwkundigen samen met de inrichters en beheerders van de openbare ruimte meer vanuit de ogen van kinderen zouden vormgeven is er veel winst mogelijk.

Stoepen kunnen breder: dat nodigt meer uit tot spelen voor de deur. Dat hoeft niet aan beide straatzijden, één is voldoende. De andere zijde kan dan smaller zijn, zodat het niet meer ruimte kost.

De combinatie formele en informele speelplekken biedt ieder kind wat te spelen. De kinderen hebben dat op hun manier duidelijk aangegeven tijdens de wandeling. Bijvoorbeeld een brede fietsgoot naast een trappetje: die gebruiken ze als glijbaan.

De geweldige fietsgoot
Fietsgoot naast een trap op een dijk: geweldige speelplek

Spelen versus buurttolerantie

De hofjes in de wijk zijn een bijzondere ervaring. De grote aantrekkingskracht op kinderen en hun fantasie is typerend om te zien. Kinderen kunnen er veilig spelen. De hofjes doen een groot beroep op hun fantasie. Hetzelfde geldt voor stegen, hoewel deze in de wijk vaak zijn afgesloten door een hek. Juist daar kun je leuk verstoppertje inspelen. Doodlopende stille straatjes weten kinderen wel te waarderen.

Tijdens de wandeling worden de kinderen weggestuurd als ze een open hek door lopen naar een binnentuin. De pret is hier van korte duur. Ook iets waar we in de inrichting van kindvriendelijke wijken rekening mee moeten houden: niet iedereen is tolerant voor spelende kinderen.

Verschil in beleving door volwassenen

Opmerkelijk is dat de groep volwassen vooral naar de formele speelplekken kijken. De rest van de openbare ruimte heeft duidelijk minder hun aandacht. Na het horen van de mogelijke oplossing van de stoepen, stellen ook de volwassenen voor om deze aan de ene zijde te versmallen en aan de andere zijde te verbreden, als oplossing om er een speelplek van te maken.

Volwassenen denken dat de meeste grasveldjes in de wijk (zo'n 15-20 m2) te klein zijn, terwijl de groep van 4-8 jaar juist vindt dat ze precies groot genoeg zijn. Voor rennen en voetballen zijn wel grotere veldjes nodig. De grotere grasveldjes in deze buurt lopen schuin af naar het water, dat maakt het spelen met een bal lastig (die rolt er dan steeds in). De oudere kinderen blijken de grotere open velden in wijk leuk te vinden, om te voetballen. Deze kinderen vinden ook hangplekjes heerlijk om lekker te kletsen. Op deze leeftijd kunnen ze ook spelen met rommel, zoals een fiets in het water.

Waar de volwassenen weinig plek voor spelen zien, zien de kinderen die juist wel. Kinderen zien in een bestaande omgeving veel meer mogelijkheden om te spelen dan volwassenen door hebben.

Creëer meer flexibiliteit in speelplekken

Kees Jansen (kwartiermaker voor Nieuw-West) merkt dat kinderen snel gewend zijn aan speeltoestellen en het daarna minder spannend vinden. "Is het niet mogelijk is de inrichting van speelplekken flexibeler te maken: makkelijker aanpasbaar en minder bedacht," vraag Kees zich af. "Het beheer over de eigen ruimte biedt misschien uitkomst, de vraag is hoelang mensen dat volhouden. Toch is het opvallend hoe kinderen hun eigen speelplekken creëren en naar hun hand zetten, een gootje als glijbaan is daar een goed voorbeeld van."

Kees Jansen en Cees Fleur verwerken de inzichten uit deze buurtschouw door kinderen in hun actieprogramma voor de wijk. In de komende jaren staat het verbeteren van speelplekken in Nieuw-West op de agenda. Dankzij de Sociale Visie en het uitvoeringsprogramma voor Nieuw-West betrekt de gemeente Zaanstad kinderen steeds meer bij het inrichten van speelplekken. Daar is op een aantal plekken in de wijk al een start mee gemaakt, zoals bij kinderboerderij De Veltmuis.

En het kijken door kinderogen zal vaker ingebracht worden als kader voor het ontwerpen van de openbare ruimte. Cees Fleur en Kees Jansen maken zich hier de komende jaren hard voor.