Wat als je de hele massa van West Europa in 20 jaar zou bouwen?

Verslag bijeenkomst The Chinese Dream

De Dépendance: vrijdagmiddag 12 maart, in een afgeladen zaal geeft Neville Mars, voor meer dan 240 aanwezigen, een lezing over zijn boek The Chinese Dream. Ontwikkelingsachterstanden en geavanceerde technologie, communistische hiërarchieën en vrije marktwerking versmelten in China in een duizelingwekkende bouwactiviteit: het droom- of nachtmerrielaboratorium voor onderzoekers op zoek naar nieuwe stedelijke modellen en typologieën. Wat betekenen de conclusies voor Nederland? De middag was een gezamenlijke actie van Stipo, de Vereniging Deltametropool en het Stimuleringsfonds voor Architectuur.

Neville Mars en de 'Chinese Dream'

Mars is acht jaar geleden naar het oosten getrokken, aangelokt door het vooruitzicht van een bouwopgave van 400 nieuwe steden van 1 miljoen inwoners, die er in de komende 20 jaar zouden moeten gaan verrijzen. Het dwingt tot de vraag wat je zou doen als je de hele massa van West-Europa zou bouwen in 20 jaar tijd? Ingaan op de fascinatie voor deze extreme groei wil Neville naar eigen zeggen niet; zijn verhaal is veranderd. De opgave lijkt in de korte tijd sinds Mars zich in Beijing vestigde fundamenteel gewijzigd, maar is misschien altijd al een anders geweest.

neville

Waar de Chinese overheid met het nieuwe stedenplan een opgeschaalde variant op de gebundelde deconcentratie nastreefde, is in korte tijd een woeste vrijwel aaneengesloten stedelijke massa ontstaan die zich aan alle mogelijke vormen van sturing onttrekt. In ras tempo is zich in het meest vruchtbare noordoosten van China, een gebied van grofweg 1000x1000km opgespannen tussen Beijing en Shanghai, een paradoxale stedelijkheid aan het ontwikkelen. Opgebouwd uit MUD - Market driven Unintentional Development. Aangedreven door een systeem waarin je of een stedelijk of een ruraal paspoort hebt. Velen mogen met hun rurale paspoort slechts kortstondig in de steden meedoen om vervolgens terug naar huis te gaan om daar bij te dragen aan een fijnmazige en ongeplande verstedelijking. Vooral de dorpjes tussen de grote steden in zijn zodanig geëxplodeerd dat zich een groot onbedoeld stedelijk netwerk aaneen aan het rijgen is.

De logica van de over elkaar heen buitelende ontwikkelaars die elkaar almaar accelererend haasje over de loef afsteken. Het leidt tot schaakbordurbanisme waar je niet meer van het ene blok naar het andere kunt lopen. ‘Van de grootste uitvinding van de beschaving is de stad tot een dom bijproduct van economische groei verworden.' verwoordt Neville Mars de situatie. In het gebied is, tegen alle intenties in, één gigantische megapolis met zo'n 400 miljoen inwoners aan het ontstaan. Het fenomeen van de megapolis, heeft zich hier in al zijn monstruositeit onttrokken aan de schoonheid van statistische fascinatie die het beschouwend vanuit het oude Europa heeft. Op microniveau is hij gepland, op macroniveau is het een organisch wezen. Daarin kan het gebeuren dat de hoeveelheid asfalt van Beijing een groter oppervlak inneemt dan de hoeveelheid stad die het bedient.

bijeenkomst Daarmee komen we op de focus van de lezing, Mars' recente onderzoek - met een toenemende scepsis over zijn eigen scepsis - naar de mogelijkheid van een duurzame ontwikkeling in China. Het toegepaste onderzoek gaat vooral over Beijing, en de vraag hoe je dit monster van stedelijke groei kan temmen. De antwoorden kennen we: dichtheid en openbaar vervoer, maar ook hier geldt de overtreffende trap en dient zich wederom een paradox aan. Flexibel occupeerbare megastructuren, onderling met luchtbruggen verbonden, die in alles lijken op Frits Lang's angstbeeld Metropolis uit 1927. Neville bedacht met zijn team als alternatief een nieuwe vorm van openbaar vervoer, de D-line, een kruising een tapis roulant en een light rail die wel afremt maar om snelheid en energie te sparen nooit stopt. Zelfs die lijkt op de transportbanden uit Bordewijk's dystopie Blokken (1931). Of zoals Mars het zelf zegt: ‘a 64 km tail biting beast' met een park op het dak.

Jean Eigeman

Jean Eigeman, sociaal democraat, met een bovennatuurlijke aandrang tot het over de eigen grenzen heen kijken, benadrukt een aantal parallellen: van onze rijksoverheid hoeven we ook hier niet veel te verwachten, belangrijke ruimtelijke ontwikkelingen onttrekken zich in grote mate aan sturing. Het laboratorium dat de luwte van het niet-constitutionele Benelux parlement biedt geeft ruimte om verder te kijken. Ook Nederland maakt tegen wil en dank deel uit van een megapolis: ABC, naar de belangrijke steden in het sterkst verstedelijkte stukje Europa: Amsterdam, Brussel, Cologne. En er zijn ook verschillen, waar we van kunnen profiteren, dat doen we onvoldoende: met ruimte woekeren bijvoorbeeld. Het zit al vijf eeuwen de Nederlanders in het bloed, een fantastisch export product.

bijeenkomst

Daan Zandbelt

Daan Zandbelt, schept hoopvol perspectief voor Europa en mocht het toch niets worden, dan kunnen we altijd nog emigreren. De wereld bestaat uit onvergelijkbare grootheden, zo veel is duidelijk, het oude Europa, de hegemonie van de VS en dan nu China. Bedenk dat tegenover de massa van China ook een andere al bestaande massa staat, die niet zo maar verdwenen is. Daarbinnen krijgt verlies een andere betekenis: het jaar dat de Rotterdamse haven, door Shanghai, van zijn wereldtoppositie werd beroofd was tevens het jaar van een nimmer geëvenaarde groei van de haven. Punt twee: Ook wij ontwerpen met onze voeten, die telkens harder gaan dan ons hoofd kan bijbenen. Nederland is geen overbevolkt land maar een lege stad. Op zoek naar samenhang op het grote schaalniveau is bij de TU Delft momenteel onderzoek gaande naar de door Eigeman genoemde ABC-regio, waarin deze these wordt onderzocht. En tenslotte: elke top drijft op een telkens groeiende gigantische basis van ondersteuning die in toenemende mate van menselijke kennis en handelen afhankelijk is. Deze zijn voor het overgrote deel in de directe omgeving gevraagd en niet 10.000 kilometer naar het oosten.

Locatie: ZUS

ZUS, Zones Urbaines Sensibles, was onze gastheer in het Schieblock. Een programmering met stadscultuur is de eerste stap in een hergebruik van het gebouw, als tegengeluid tegen de nieuwbouwdwang en het kunstmatig verplaatsen van cultuur vanuit het Rotterdamse centrum om de nieuw gecreëerde gebieden maar op gang te helpen.

de_dependance