Blog van een stadspsycholoog (3)

Het woord is aan de stadspsycholoog Sander van der Ham. Hij leidt je elke twee weken langs de raakvlakken tussen psychologie en stedelijke ontwikkeling. Daarbij staat maar één vraag centraal: Hoe ervaren en gebruiken mensen de stad? Vandaag deel 3 van zijn negendelige reeks: stedelijke kilte. 

Bij de stadspsychologie staat de interactie tussen mens en stad centraal. In mijn vorige blog schreef ik over waarneming. Dit staat centraal bij de beleving van de stad. Voor stedelijk ontwikkelaars is het belangrijk om ook rekening te houden met geluid en geur. De zintuigen, kennis en ervaringen bepalen onze beleving van de stad. Ze bepalen of we een stad bijvoorbeeld beleven als prettig, mooi, gevaarlijk of ongezellig. 

De omgevingspsychologie en de stadssociologie leggen hoofdzakelijk de nadruk op de negatieve beleving. De openbare ruimte wordt gezien als een plek waar mensen zich afsluiten voor hun omgeving en het sociaal contact kil en afstandelijk is. Daarnaast is er in de stad meer criminaliteit, geluidsoverlast en luchtvervuiling. Dit draagt bij aan het negatieve beeld over de stad. Maar klopt dit beeld nog wel? Om dit te onderzoeken ga ik in deze blog in op de negatieve effecten van leven in de stad. In de volgende blog ga ik juist in op de positieve effecten.

Stad of dorp

Het Amerikaanse Environmental Protection Agency vergeleek een stadsappartement met een plek in een dorp. Het stilste moment in de stad was luidruchtiger dan het drukste moment in het dorp. Het klinkt daarom niet verwonderlijk dat kinderen die les krijgen in een klaslokaal grenzend aan een drukke weg slechter presteren op toetsen dan kinderen die les krijgen in klaslokaal in een rustigere omgeving. Maar ook dat het stedelijk leven in het algemeen sneller is. Bornstein onderzocht bijvoorbeeld de loopsnelheid van mensen. Hij concludeerde dat naarmate er meer mensen in een gemeenschap wonen de loopsnelheid hoger is. 

De stedeling staat dus aan meer prikkels bloot dan de dorpeling. De hoeveelheid prikkels in de stad kan de zintuigen overladen en tot stress leiden. Dit heet omgevingsstress en ontstaat door de invloeden uit de omgeving. Ze bepalen mede hoe we een stad ervaren en we ons daarbij voelen. Bedenk maar eens dat je 's ochtends wakker wordt van een continu luid gezoem. Waarschijnlijk zul je er geïrriteerd door raken en misschien zelfs hoofdpijn krijgen. Het geluid beïnvloedt je zowel fysiek (hoofdpijn) als mentaal (humeur/irritatie). 

Ook op sociaal vlak kan het leven in de stad een effect hebben op ons gedrag. Stel je maar voor dat je op Rotterdam Centraal Station loopt. Wat doe je wanneer een onbekende met uitgestoken hand op je afloopt? Milgram onderzocht dit en kwam tot de conclusie dat slechts 38,5% van de stadsmensen de hand schudde in tegenstelling tot 66% van de dorpelingen. Een mogelijke verklaring hiervoor is de overload aan prikkels. Doordat mensen zich afsluiten van de omgeving, met een iPod bijvoorbeeld, ontgaan veel situaties aan hun bewuste aandacht. Dit kan iemand zijn die met uitgestoken hand op je afloopt maar in extremere gevallen ook een ander die hulp nodig heeft.

Betrokkenheid

De nadruk ligt vooral op de negatieve elementen van de stad. Recente ontwikkelingen vragen echter om een andere aanpak. Meer dan helft van de wereldbevolking woont in stedelijke gebieden. Om deze reden moet de kennis over de negatieve effecten van de stad gebruikt worden om de consequenties ervan te beperken. Bovendien heeft de stad meer te bieden dan drukte, vervuiling en criminaliteit. De stad heeft een grote aantrekkingskracht. Dit maakt de uitdaging om de stad leefbaar en prettig te houden groter dan ooit. De volgende keer schrijf ik over de prettige kant van de stad: over betrokkenheid bij het publieke domein.

Meer weten

Contactpersoon: Sander van der Ham
Klik hier om Sander een mail te sturen.
Of klik hier voor de contactgegevens van Stipo.

Meer lezen

Dit is de derde blog uit een negendelige reeks.

• Lees hier de eerste blog - Psychologie ontmoet stad
• Lees hier de tweede blog - De stad zien, horen en ruiken 
• Lees hier de derde blog - Stedelijke kilte - de stad negatief beleven
• Lees hier de vierde blog - Stedelijke warmte - betrokkenheid bij het publieke domein
• Lees hier de vijfde blog - van publiek naar prive
• Lees hier de zesde blog - stedelijke drukte
• Lees hier de zevende blog - Sociale netwerken bij stedelijke vernieuwing
• Lees hier de achtste blog - Aandacht voor de gebruiker
• Lees hier de negende blog - Trots in de stedelijke ontwikkeling

Bekijk ook eens de weblog van 'De Eeuw van de Stad'.