Maatschappelijke inhaalslag voor VINEX-wijk

Ontwikkel een sociale visie voor Assendelft Noord. Dat was de opdracht die Stipo kreeg van de gemeente Zaanstad. In de VINEX wijk Assendelft Noord wonen ruim 8.300 mensen en eenderde van die mensen is tussen de 0-19 jaar oud. Zaanstad is geen nieuw gebied voor Stipo. Projectleider Kees Jansen is kwartiermaker in een ander gebied in Zaanstad; in Zaandam Nieuw West. Ook daar is een sociale visie met uitvoerprogramma ontwikkeld.

Een lint van 8 kilometer

Assendelft is oorspronkelijk een lintdorp. Een rij huizen, bijna acht kilometer lang, dwars door de polders, van het Noordzeekanaal tot aan Krommenie. Rond de eeuwwisseling is begonnen met de bouw van Saendelft, een Vinex-wijk aan weerszijden van het noorden van het oude dorpslint. Saendelft groeit de komende jaren door en zal uiteindelijk de wijken Assendelft Noord en Krommenie met elkaar verbinden.

Sandwich

Assendelft anno 2009 bestaat uit drie delen: het oude dorp, waar een hechte gemeenschap woont. Een nieuwer deel dat eind jaren '90 gebouwd is en waar veel peuters van toen inmiddels de puberteit hebben bereikt. En tot slot is er nieuwbouwwijk Saendelft West waar nog hard aan wordt gewerkt. Het oude deel van Assendelft wordt als het ware ‘gesandwiched' tussen de nieuwbouw, iets dat de oorspronkelijke bewoners als pijnlijk ervaren.
Hoe kun je ervoor zorgen dat die drie zo verschillende gebieden één gebied gaan worden waar de bewoners zich thuis voelen? Maar bovenal: hoe zorg je ervoor dat het een leefbare wijk blijft richting 2025. Biedt de wijk voldoende naast alleen maar wonen? Projectleider Kees Jansen, Saskia ten Kate en Sander van der Ham vertellen.

Schouwen

Sander van der Ham heeft zich vooral bezig gehouden met schouwen. Schouwen is een belangrijk middel uit de Stipo-aanpak om de rijkdom aan kennis en ideeën te vergroten. Sander: "Het is een soort inlezen in het onderwerp, maar dan praktisch. Je gaat op zoek naar sleutelfiguren, mensen die je verder kunnen helpen. Niet alleen binnen de wijk waar je aan het werk gaat maar ook op andere plekken in Nederland waar goede oplossingen gevonden zijn. Ik heb gekeken in Leidsche Rijn en praatte daar met mensen die projecten opgezet hebben.
Vinexwijken lijken erg bepaald te worden door ontwikkelaars en niet door de gemeenten, laat staan door toekomstige bewoners. Zaanstad is een verzameling oude en nieuwe dorpen en wijken. Voor de bewoners van de oude delen, is de leefomgeving drastisch veranderd."

Identiteit

Kees Jansen: "Zaanstad als gemeente voelt nog steeds als een administratief begrip. Mensen voelen zich Assendelfter of Krommeniër, maar geen Zaanstedeling. De oorspronkelijke bewoners kijken met wantrouwen naar de import van niet-Zaankanters in de nieuwe wijken. En in die nieuwe wijken, zie je dat er wel goed nagedacht is over de woningen, maar te weinig over het feit dat mensen ook nog moeten leven in hun buurt. Dat is in de meeste Vinex-wijken het geval.
De wijk ziet er mooi uit, er is aandacht besteed aan de openbare ruimte maar er zijn te weinig voorzieningen. Veel voorzieningen zijn pas laat in de tijd gepland. Mensen wonen er al tien jaar en nu pas komen de eerste resultaten. Zo is erbijvoorbeeld een groot tekort aan ruimte voor basisscholen en zijn er vrijwel geen voorzieningen voor jongeren. Wijkbewoners hebben dus geleerd dat ze voor elk wissewasje in de auto moeten stappen. Daarmee heeft de sociale cohesie al iets verloren."

Over de eigen achtertuin heen kijken

Saskia ten Kate: "Stipo is gevraagd vooruit te kijken en een plan te maken om ervoor te zorgen dat de nu nog relatief kleine problemen niet uitgroeien tot grote. Daarbij biedt de Stipo aanpak houvast: beginnen met één op één gesprekken met alle mogelijke belanghebbenden. Vraag hen waar de pijnpunten liggen, wat ze anders zouden willen. Daarna worden er groepjes samengesteld en pas als er een goed verhaal is en er mensen zijn die dat willen verdedigen, worden er grotere bijeenkomsten georganiseerd. Door in die volgorde te werken bereik je dat mensen mede eigenaar worden van het plan. Dat noemen wij comakers."

Kees: "Het gaat om het opbouwen van vertrouwen. Daarom is het ook goed om één op één te beginnen. Ik daag mensen wel uit over hun eigen achtertuin heen te kijken en ook verder te kijken dan het hier en nu. Het moet het verhaal van de mensen zelf worden."

Mogelijkheden creëren

Saskia: "De weerbarstige werkelijkheid van Assendelft Noord is het gegeven dat er planologisch te weinig rekening is gehouden met publieksvoorzieningen en mogelijkheden voor ontmoeting. Er moeten dus slimme oplossingen bedacht worden binnen dat wat er wel is. Bijvoorbeeld door een woningbouwcorporatie zover te krijgen dat ze een woning openstellen als buurtkamer. Of vrijkomende panden in het oude lint een publieke functie geven zodat ze een schakelfunctie krijgen in de buurt."

Kruispuntateliers

In het voorjaar van 2009 hebben de gesprekken met belanghebbenden geleid tot veel ideeën en een concept wijkvisie. Daarop is een ideeënmiddag georganiseerd waarin de verschillende partijen bij elkaar gebracht: woningcorporaties, welzijnsstichtingen, scholen, bewoners...
Kees: "We hebben gepraat met gebruikers, investeerders, beleidsmakers en visionairs. Steeds zoekend naar wie er iets bij te dragen heeft, aan nee-schudders hebben we niets. Iedereen wil goed en prettig wonen, dat is het uitgangspunt van waaruit we werken. We willen niet vanuit de probleemkant werken. Het is de bedoeling dat de mensen nu echt samen aan de slag gaan. Wij fluisteren ze af en toe wel een idee in het oor, maar ze moeten het zelf doen."

Vijf thema's

Vijf thema's zijn leidend in het sociaal programma. Het grootste thema is de verdrievoudiging van de groep tussen 10 en 19 jaar. Hoe zorg je dat die groep pubers zich niet gaan vervelen in de wijk en daardoor overlast gaan geven. Ook moeten zij de kleintjes niet gaan verdringen. Hoe kan je structureel ruimte creëren en activiteiten organiseren voor deze groep?"

Stipo heeft hiervoor samen met De Slinger Jongeren een wijksafari georganiseerd: kijken door de ogen van jongeren.
Saskia: "Er wordt al veel gedaan door het welzijnswerk, maar het is op het totaal bezien niet voldoende en het wordt door veel jongeren niet als cool beschouwd daar iets mee te doen. Kan het niet wat spannender? Daar is Stipo met de jongeren mee bezig. De stadssafari is een voorbeeld zodat ze hun omgeving anders gaan ervaren en verschillende groepen elkaar leren kennen.

Het derde thema is kinderen; deze groep van 0-9 jaar verdubbelt qua richting 2020. Het blijft een belangrijke groep om goede speel- en ontmoetingsplekken voor te blijven organiseren."

Sander: "Het vierde thema is het vergroten van de sociale samenhang en als het goed is, is dat het resultaat van de programma's rond de andere thema's.

Het vijfde thema gaat over vrije tijd, met specifieke aandacht voor de actieve 65-plussers: een relatief kleine groep maar wel de snelst groeiende. Het zijn mensen die kwaliteit willen, met hun kleinkinderen iets willen doen. Een stukje fietsen en samen een pannenkoek eten bijvoorbeeld."

Politiek mee krijgen

Behalve de partijen in de wijk zelf, moeten ook de (politieke) besluitvormers achter het plan gaan staan. Soms is dat lastig. Kees: "Je ziet dat besluitvormers, de mensen van financiën en de juristen, het in het begin vaak abstract vinden. Wat kost het ons? Wat zijn de risico's? Maar die aanvankelijke bedenkingen worden nu snel ingehaald doordat er diverse snel-te-behalen resultaten in de wijk zichtbaar worden en die bewoners enthousiast maakt.
Dit heeft een positief resultaat op betrokken wethouders en directeuren : die zien dat er iets in zo'n wijk gebeurt, dat er positieve energie ontstaat. In 2008 hebben we in-the-blind een ton van de gemeenteraad gekregen, omdat in Zaandam Nieuw West al resultaten worden geboekt. Daar hebben we dit jaar dankbaar begruik van gemaakt. Voor mij is het belangrijk dat die rode draad van ‘we willen iets bereiken' door alles heen blijft lopen."

Boter bij de vis

Behalve budget van de gemeente worden ook andere geldstromen benut. Afgelopen jaar bijvoorbeeld geld uit het ‘Vogelaar potje'. Niet omdat het om een probleemwijk gaat, maar omdat er zich binnen de gemeente Zaanstad een Vogelaarwijk bevindt. Daardoor kunnen ook  andere Zaanse wijken aanspraak maken.
Volgens Kees Jansen is dat buitengewoon positief: "Als je een goed verhaal hebt dat ook door bewoners wordt gedragen, kun je geld krijgen voor een project. Heel belangrijk want daardoor kan de gemeente boter bij de vis leveren en dat is voor inwoners heel belangrijk, zeker voor jongeren."

Meer lezen?

- Sociale Visie - werken aan uitvoering in 2 A4'tjes
- Beeldverslag Ideeënmarkt "Werk in uitvoering" 23 april 2009
- Verslag Wijksafari door ‘De Slinger Jongeren' (juni 2009)

Stipo is ook aan het werk in Zaandam Nieuw West.