Een tweede jeugd voor de schone slaapster

De gemeente Zaanstad werkt samen met woningcorporaties Parteon en ZVH aan een sociale visie met uitvoeringsprogramma dat op deze vragen ingaat. Hans Karssenberg en Kees Jansen van Stipo begeleidden deze visie. Lees hier meer over onze inzichten bij dit project voor 'De Kinderkamer van Zaanstad'.

De Sociale visie met uitvoeringsprogramma ligt er (hier te downloaden). Komende jaren werken de partners en de inwoners in de wijk aan de realisatie. Een enerverrend proces, waarbij Kees Jansen van Stipo is ingehuurd als kwartiermaker om de initiatieven in de wijk de komende drie jaar te blijven aanjagen, zodat de resultaten ook daadwerkelijk zichtbaar worden.

Inverdan West

Over een aantal jaren ziet het gebied er heel anders uit. Er komen nieuwe woningen en werkplekken, nieuwe scholen. De vraag is nu: welke voorzieningen hebben we voor al die nieuwe mensen nodig? Hoe zorgen we ervoor dat het leuk blijft in dit deel van Zaandam en iedereen voldoende aan zijn trekken komt, van jong tot oud? Hoe richten we het gebied in? Hoe kunnen we de wijk in sociale zin goed laten aansluiten op de directe omgeving?

Het ruimtelijk kader is uitgewerkt. Ruimtelijk gebeurt er veel in diverse projecten. Er ontbrak echter een visie op de sociaal maatschappelijke invulling. Stipo heeft hiervoor actief samengewerkt met de gemeente en beide corporaties. Er ligt nu een een sociale visie op het gebied en een doorvertaling naar een toekomst- en op realisatie gericht uitvoeringsprogramma. Bij de ontwikkeling krijgen ook bewoners, investerende partijen en maatschappelijke partijen (zoals welzijn, politie, onderwijs en zorg) een rol. 

Er komen veel nieuwe woningen. Er zal worden gebouwd voor alle groepen woningzoekenden. Extra aandacht krijgen degenen die op dit moment niet goed op de Zaanse woningmarkt terecht kunnen: starters, studenten en ouderen. Wonen in West is wonen dicht bij het kloppende hart van Zaanstad. Dat maakt dit deel van Inverdan ook heel geschikt voor tweeverdieners. Aan de andere kant is het Zaanse weidelandschap binnen handbereik. 

Lees meer hierover in het wijkuitvoeringsprogramma; in een oogopslag het programma in dit jaar voor Nieuw-West. 

Positionering

Gebiedsontwikkeling is alleen zinvol bij een goed begrip van de dieper liggende onderstromen op regionaal niveau. Eén van de belangrijke vragen om aan het begin te stellen is: wat is de positie van dit gebied in een veel ruimere context? En welke kansen zijn hieruit te halen voor het gebied? 

Je kunt tegen Inverdan West aankijken als de westkant van dit project, een gebied aan de achterkant van het station (zie ook hierna). Maar het is ook te interpreteren als het nieuwe Centrum West van Zaandam. De ingreep die Soeters bedacht betekent immers dat er een logische loop komt vanuit het centrum, naar het station, naar de westkant. Dit alles is zo'n 5 minuten lopen.   

Toch blijft een belangrijke vraag: kan Zaandam het programma dat er met het project Inverdan op de markt wordt gezet wel aan? Kan Zaanstad er ook in slagen om nieuwe mensen van buitenaf aan te trekken? De dynamiek van Amsterdam en Schiphol liggen vlakbij, maar probleem is de bereikbaarheid per auto. Maar de troef van Inverdan West is natuurlijk de uitstekende ligging vlakbij het station. 

Stipo vergeleek de ligging van dit station eens in reisafstand ten opzichte van het Centraal Station Amsterdam. Hoewel bij de meeste Amsterdammers niet zo in de scope, heeft het dan dezelfde bereikbaarheid als Diemen, Lelylaan en Duivendrecht. In vergelijking met de tram ligt Inverdan op dezelfde afstand als Leidseplein of Artis. En naar Schiphol, de banenmotor van de regio, reist u vanaf Zaandam even lang als vanaf Leiden of Amsterdam CS (!). 

Klik hier voor de presentatie met de afstanden met de trein naar Amsterdam CS (PPT, 1,4 Mb).

Wie woont er straks in Nieuw West?

Een volgende vraag om op in te zoomen is: hoe ziet de bevolking er straks uit? 

• Welke demografische verschuivingen kunnen we verwachten? Wat blijkt: door Inverdan groeit het aantal inwoners van 12.000 naar 16.000. Nieuw West wordt daarmee de grootste wijk van Zaanstad. Het aantal ouderen verdubbelt, maar de wijk blijft ook daarmee nog steeds een zeer jonge wijk. Zeer sturend voor het denken over toekomstige voorzieningen.
• Welke leefstijlen heeft de bevolking nu en welke nieuwe leefstijlen komen er in de toekomst? Ook zeer sturend voor het denken over de toekomstige sociale structuur en de voorzieningen. Zijn het mensen die veel in hun eigen woonomgeving van voorzieningen gebruik maken, of juist op grotere afstand kwaliteit zoeken? Wat blijkt: Nieuw West heeft nu vooral comfortzoekers, Inverdan West mikt hoofdzakelijk op identiteitszoekers.

Voor meer achtergronden over leefstijlen, klik hier.

Zaankanters en ondernemerscommunisme

“In heel Nederland is het communisme op drie plekken ontstaan. In Groningen, waar de arbeidsbevolking in opstand kwam tegen de herenboeren die ze onderdrukten. In Rotterdam waren het de reders die voor de onderdrukking zorgden. En in de Zaanstreek, maar hier is door de historie wel een totaal ander communisme ontstaan, veel meer van onderaf." 

"De onderdrukking kwam hier van de overheid. De Zaanstreek was een soort Biesbosch, met kleinschalige boerenbedrijfjes en eenmansgezinsbedrijven. Een reeks mini-ondernemers die niet in een grote structuur pasten. In Wormer waren er destijds 1250 woningen en 1200 bedrijven voor scheepsbeschuit. Mensen hier waren anarchisten, maar dan wel met de bedoeling om daarmee hun eigen bedrijf zoveel mogelijk de ruimte te geven. Een communisme dat vanaf het begin niet met loonsituaties was verbonden, maar met het voeren van een eigen bedrijf.” 

“De SDAP heeft dit veranderd. Dat ging gepaard met de opkomst van grotere fabrieken als Verkade, die een life long employment gingen bieden. Ze wilden dat de mini-ondernemer zich zou laten ‘kerstenen’ door arbeid. Maar die ondernemer heeft zich ook altijd als arbeider beschouwd als iemand die zichzelf verhuurt aan de Verkades.” 

“Wil je iets met de bevolking dan moet je rekening houden met deze traditie. Hier heerst nog altijd het jaren ’50 concept, natuurlijk wel onderhevig aan trends zoals de opkomst van een nieuwe groep die meer consumeert dan produceert, en die wil andere cultuurvoorzieningen. Buurtgevoel, ondernemerschap en zelf verantwoordelijkheid nemen zijn de knoppen om op te drukken. Dus geduld hebben totdat de mensen je het vertrouwen geven, en nooit vooraf om vertrouwen vragen. Alleen kopjes koffie schenken en gaan zitten wachten en niets doen, dan komen de mensen hier op je af.” 

“Het positieve daarbij is: een Zaankanter zeurt altijd vooraf maar nooit achteraf. Is er een besluit genomen dan staan ze erachter, en gaan ze samen aan de slag om het uit te voeren.” 

Uit: interview Stipo met Fred Sanders, toen in functie van directeur woningcorporatie ZVH 

Zie ook artikel 'Ondernemerscommunisten in de Metropool Amsterdam' over strategieën voor de ontwikkeling van de Creatieve Stad Zaanstad.

Missie

"Wij, gemeente Zaanstad en de woningcorporaties Parteon en ZVH, willen dat Zaandam Nieuw-West inclusief het nieuwe Inverdan West een leefwijk wordt met een aantrekkelijke mix van wonen, werken èn vrije tijd. Een levendig gebied, plezierig om te verblijven, met een goede straatbeleving waar de sociale, economische, culturele en ruimtelijke infrastructuur in samenhang zijn georganiseerd. Een gebied waar bewoners en andere stadsgebruikers de vruchten van plukken, nu, maar ook over dertig jaar."

Op grond van de dialoog met meer dan 50 bewoners, organisaties, instellingen, ondernemers, visionairs en investeerders in en rond de wijk is dat de missie die de corporaties en de gemeente hebben omarmd voor Nieuw West.

De slaapwijk moet een levendige wijk worden met als belangrijke profielen: 

• de meest kindvriendelijke wijk van Zaandam
• de wijk van je leven
• West Side, de beste plek voor jongeren
• kenniswijk voor wonen werken en leren 
• eenpitterswijk
• sportend en wandelend genieten van groen en water

Klik hier om te zien wat dit, verbeeld op de kaart van Nieuw West, voor spreiding van toekomstige voorzieningenpolen betekent.

Tijdlijn en (deel)projecten

Nieuw-West verandert de komende jaren ingrijpend. Tot 2013 worden hier 17 deelgebieden in ontwikkeling gebracht. Grote en kleinere gebieden. Van woningen tot winkels, van scholen tot infrastructuur.

Om de samenhang tussen de deelgebieden te borgen, heeft Stipo ze in een tijdlijn geplaatst, waardoor de samenhang in ruimte en tijd goed zichtbaar wordt. Ook is per gebied/project de huidige stand van zaken weergeven. 

Daarbij zijn expliciet de aandachtspunten vanuit de sociale visie weergegeven. Een handig document voor alle betrokkenen!

Klik hier voor de presentatie met de tijdlijn en deelprojecten (PDF, 4,5 Mb). 

Stationsachterkanten

Hoe voorkomen we dat Inverdan West een typische stationsachterkant wordt? Hoe zorgen we ervoor dat het nieuwe station twee gezichten krijgt? Dat is één van de belangrijke vragen om in de sociale visie te beantwoorden, want als dit niet goed komt dan straalt het direct af op uitstraling en imago van het gebied, en daarmee op de marktwaarde ervan. De sleutel ligt in leven op straat, een goede straatbeleving en programmering.

Waarom associëren we stationsachterkanten eigenlijk altijd met prostitutie, zwerfvuil en wind? Reizen heroïnehoertjes zo graag met de trein en stappen ze dan alleen uit aan de achterkant? Waar hebben steden dit goed gedaan en kunnen we ook leren van de fouten? Ter inspiratie voor Zaanstad Inverdan maakte Stipo voor Zaanstad een vergelijking tussen 10 stationsomgevingen van steden met een vergelijkbare grootte.

Klik hieronder de PDF aan en vergelijk zelf 10 Nederlandse stationsomgevingen. Met de nieuwe soap Goede Straatbeleving Slechte Straatbeleving en natuurlijk een onvermijdelijke top 3. 

Download hier de publicatie 'Stationsomgevingen' (PDF, 4,93 Mb).

U kunt ook de papieren versie bestellen van de publicatie. De kosten zijn € 15,-. Stuur hiervoor een mail Sander van der Ham. 

Eenpitterswijk!

Nieuw West lijkt dan misschien een slaapwijk, kennelijk wordt er achter de voordeur veel gewerkt. Dankzij de interviews bleek dit één van de nieuwe thema's om op te gaan pakken: eenpitters. Er blijken er talloze vanuit hun woning te werken. 

Die constatering roept direct nieuwe vragen op: hoeveel eenpitters zijn er dan? Om wat voor bedrijven gaat het? En wat kunnen we doen om het klimaat voor deze eenpitters te versterken? Een belangrijke vraag voor de eenpitters die er al zijn, voor Nieuw West om deze wijk als bedrijvige woonwijk te versterken, en voor Zaanstad om de werkgelegenheid te ontwikkelen. 

Om de eerste vragen te verkennen bracht Stipo de KvK-gegevens per deelgebied in kaart. Wat blijkt: er zijn - buiten de rechtstreekse bedrijven- en kantorengebieden - in de woonwijk 851 bedrijfsregistraties. Veruit het overgrote deel daarvan zijn eenpitters in de zakelijke dienstverlening. 

Om hier in de verdere aanpak echt iets mee te kunnen, en niet te blijven hangen in de kreet 'wijkeconomie', organiseren we eind mei een werkatelier over de toekomst van de eenpitters in Nieuw West. Zie ook het Artikel over Eenpitters in Zaans Dagblad.

Van Mensen naar Meters

Met het instrument 'Van Mensen Naar Meters' heeft Stipo onderzocht wat de behoefte aan vierkante meters buurtvoorzieningen in Nieuw West nu en straks is. Het is een indicatief beeld, want gebaseerd op landelijke kengetallen, en dus op landelijke gemiddelden die geen rekening houden met de specifieke omstandigheden in de wijk. 

Niettemin geeft de vergelijking een indicatie van wat nodig is doordat de bevolking met 4.000 inwoners toeneemt naar een totaal van 16.000 inwoners. Puur op grond van de landelijke kengetallen zou voor deze 4.000 bewoners bovenop de huidige voorzieningen extra nodig zijn:

• 590 m2 voor dagelijkse gezondheidszorg (huisartsen, fysiotherapeuten, tandartsen, verloskundigen, consultatiebureau, apotheken)
• 1.190 m2 basisscholen
• 850 m2 kinderopvang en 70 m2 peuterspeelzaal
• 590 m2 welzijn (buurthuis, jongerencentrum, tienerhuiskamers, buurtservicepunten, ouderenwelzijn en maatschappelijke dienstverlening)
• 1.000 m2 binnensport.

Download hier de resultaten van Mensen naar Meters.

Meer weten

Contactpersoon: Kees Jansen
Klik hier om Kees een mail te sturen
Of klik hier voor de contactgegevens van Stipo 

Meer lezen

Op deze pagina houden wij u op de hoogte van onze verkenningen, inzichten en resultaten. 

• Nieuwskrant Inverdan (PDF) met aandacht voor ons kinderproject 'Droomplek' en een interview met Kees Jansen als kwartiermaker voor de wijk

• Gemeente Zaanstad
  Lya van Arum - L.Arum@Zaanstad.nl (wijkmanager)
  Marieke Sloep - M.Sloep@Zaanstad.nl (accounthouder sociaal)
• Woningcorporatie Parteon
  Jaike Bijleveld - J.Bijleveld@Parteon.nl 
  Annette Schoenmaker - a.schoenmaker@parteon.nl
• Woningcorporatie ZVH
  Piet Weijers - P.Weijers@zvh.nl 
  Mira Majoor - m.majoor@zvh.nl
• Stipo
  Kees Jansen - kees.jansen@stipo.nl

Voor meer informatie over het gehele project Inverdan, zie de projectwebsite van de gemeente Zaanstad.