Scott Frazier over milieu, culturele diversiteit en communicatie

Door Regina van de Berg (RTA)

Onlangs had ik Scott Frazier op bezoek. Hij is een 60-jarige ‘ouder' van de Crow/Santee naties uit Montana, een staat in het midden-noorden van de Verenigde Staten. Hij is een Indiaan van bijna 1.90 meter schat ik. Langs zijn open en vriendelijke gezicht bungelen twee lange grijze vlechten. Hij heeft een goed gevoel voor humor waarmee hij al snel contact maakt met mensen.

Scott Frazier is directeur van zijn eigen, onlangs opgerichte bedrijf Project Indigenous, dat het inheemse perspectief vormgeeft in diverse educatieve programma's. De focus ligt op zaken als behoud van en respect voor inheems land, onze natuurlijke bronnen en Indiaanse culturen. Daarover vertelde Scott in Nederland en veel van zijn gedachten zou ik graag willen bestempelen als ‘Indiaans goud'. Goud dat bestaat uit verhalen over levenswijzen waarin de wijsheid over onder meer de werking van de natuur naar voren komt. Het zijn verhalen die ons uitdagen om weer mee te bewegen op het natuurlijke ritme van de aarde. En verhalen die soms een verrassende invalshoek bieden voor problemen waar we vandaag de dag mee worstelen. 

De Indiaanse manier

Ook nu weer was ik onder de indruk van de eenvoud waarmee veel inheemse mensen, waaronder Scott, hun ideeën uitdragen. Scott is een man die presenteert op de ‘Indiaanse manier'. Dat wil zeggen ‘al verhalen vertellend' en dus geen gebruik makend van een vooraf uitgekiend opgezette power point presentatie.

Dat is bewust, want deze man heeft een groot deel van zijn leven het ceremoniële ‘Sun Dance pad' bewandeld. Dat is een weg waarin de Sun Dance ceremonie en de daarbij behorende levenswijze centraal staat. Hij heeft daarin zoveel vertrouwen opgebouwd in zichzelf en de Creator (de Grote Geest, God), dat hij als het ware afwacht welke woorden het publiek gegeven mogen worden. Hij vertrouwt hij erop dat die woorden uit zijn mond zullen rollen die mensen het gevoel geeft daadwerkelijk iets geleerd te hebben, een nieuw inzicht verwerft en hen soms heelt. Spiritualiteit ten top.

De verhalen die hij vertelt, bevatten in essentie iedere keer dezelfde boodschap maar de verpakking is steeds anders. Een nieuw verhaal, een ander voorbeeld, een onverwachte wending of zomaar ineens een slogan of uitspraak die het hele verhaal in een one-liner samenvat: het Indiaanse goud van Scott Frazier.

Ik geef hier bewust zijn naam aan, want, zo heb ik onthouden uit de dialoog, erkenning is van belang. Niet voor hemzelf, want het enige dat hij zei, toen ik mijn enthousiasme uitte voor het goud dat ik ontdekte in de woorden: ‘Als je dit doorvertelt, zeg dan dat ‘een Indiaan je dat vertelde' en laat die volgende persoon dat ook doen. Lange tijd namelijk, en nog steeds, werden volken die een donkerder tintje hadden en andere leefwijze dan bij voorbeeld wij als Indianen er op nahielden, gelabeld als ‘domme mensen'. Het is zo belangrijk om te laten zien dat het tegenovergestelde het geval is...'

Een paar van de ‘goudklompjes':

‘Don't create it in the first place' (Creëer het gewoon niet)

Dat gaat over de rotzooi die we met zijn allen maken op en van de aarde en hoe we dat nu moeten oplossen. Scott: ,,Hoe de Indianen dat zouden doen? Daar hebben we nu niet een pasklaar antwoord op maar onze handelswijze zou zijn geweest: ‘Don't create it in the first place!'

Als je deze uitspraak op je laat inwerken en toepast in onze moderne maatschappij, dan weten we dat we datgene wat we willen maken of hebben, niet los kunnen zien van de consequenties die het heeft voor de toekomst. Als we weten dat het rotzooi geeft, dan eist het van ons dat we bij de creatie van het nieuwe ook al de oplossing bedenken voor de ongewenste effecten. Als we geen oplossing hebben, moeten we het ook niet creëren.

Misschien, doordat we de tijd nemen om na te denken over de oplossing voor de negatieve effecten (‘sit down and breath'), realiseren we ons dat we het eigenlijk niet nodig hebben. We bouwen een moment van bezinning in waar onze kinderen en kleinkinderen ons heel dankbaar voor zullen zijn, in plaats van dat we toegeven aan onze nooit te stillen consumptiehonger naar meer, meer, meer. Terwijl, denk ik zo, eigenlijk hebben we vooral honger naar spiritualiteit.

‘Always let the first one go' (Laat de eerste altijd gaan)

Over duurzaamheid, we hebben er allemaal de mond vol van maar wat is het nu precies? Scott illustreert het inheemse perspectief aan de hand van een Indiaanse manier van leven van ‘way back', zoals bij voorbeeld het jagen om aan voedsel te komen: ‘Schiet pas het tweede dier van de soort waarop je jaagt. Dat vraagt om geduld en het beteugelen van je hebzucht, maar als je altijd het eerste dier laat gaan van de soort die je jaagt, dan weet je zeker dat die soort in stand blijft. En dat de generaties die na ons komen, ook nog steeds te eten zullen hebben. ‘Always let the first one go'.'

Het geldt ook voor de wilde rijst die je oogst en andere voedselbronnen van de aarde die we nodig hebben en tot ons nemen. Dat is o.k., maar gebruik niet alles. Laat wat achter. Misschien zit in dat ene plantje nu net de oplossing voor kanker of een andere ziekte.

Duurzaamheid kwam overigens ook terug in de praktijk van alledag van de nomadisch levende indianen, zo verhaalde Scott. Als de winter zijn intrede deed, moesten Indianen er voor zorgen dat je voedselvoorraad op orde was en dat je het niet koud had. Maar het rondtrekkende bestaan liet maar zoveel ruimte voor het meebrengen van materiaal en voorraden. Je moest dus van te voren bedenken wat en hoeveel je nodig had en daar richtte de stam het leven naar in. Niks minder maar zeker ook niks meer. Overconsumptie was er niet bij en wat overbleef, werd teruggegeven aan de natuur en verging op natuurlijke wijze, omdat het natuurlijk materiaal was. Biodegradable noemen we dat nu.

What message do you send? (Welke boodschap geef je af?)

De oorspronkelijke manier van leven heeft veel inheemse volkeren eeuwen lang en generatie op generatie een bestaan geboden die werkte en voor hen en de omgeving waarin zij leefden, gezond was. Toen kwamen de blanken. Niet alleen bij de Indianen maar bij vele gemeenschappen over de wereld die anders waren dan zij. In hun ongebreidelde en onuitgenodigde missie van het overbrengen van ‘de juiste manier van leven', vertelden ze de indianen bij voorbeeld dat ze in huizen moesten gaan wonen. Waar voor deze groep in de oude manier van leven toiletteren ver in de natuur plaatsvond, weg van de tipi of andere behuizing waar het dagelijkse leven plaatsvond, werd in het nieuwe huis het toilet geplaatst bij de keuken, waar het eten werd bereid en gegeten. Dat, zo stelde Scott, was volgens hen meer hygiënisch. Tsja.

Een ander voorbeeld: we trekken onuitgenodigd naar gemeenschappen en vertellen hen dat ze een betere waterinstallatie nodig hebben, een die schoon water levert. Vol enthousiasme wordt deze gebouwd. Maar welke boodschap geef je daarmee werkelijk af? ‘Jullie zijn vies'. En dat, zo redeneerde Scott, terwijl deze gemeenschappen in staat waren om vele generaties lang te leven in harmonie met de natuur. Duizenden jaren kennis is opgeslagen en via orale tradities doorverteld. Draai het eens om: in plaats van binnen te komen zonder te kloppen en hen vervolgens te vertellen wat zij nodig hebben, vraag hen eens hoe ze dat al die jaren hebben gedaan? Of wacht tot je uitgenodigd wordt om die kennis te ontvangen. Misschien leren we er nog wat van...

Commitment: Who will put you to rest? (Betrokkenheid, wie brengt je naar je laatste rustplaats?)

Een gesprek over commitment, in welke vorm dan ook, vat Scott samen in deze ene zin: ‘It is all about who will put you to rest'. Met andere woorden: als je aan het eind van je leven je ogen sluit, dan is het van belang om te weten wie je naar je laatste rustplaats brengt. Wie er voor zorgt dat je de laatste reis van je nieuwe ‘leven' in gaat met een glimlach op je gezicht.

Ogenschijnlijk niet persé een Indiaanse manier van denken, maar als je er langer over nadenkt, is dat het toch wel. Want in hoeverre zijn wij gewend om te denken aan wat voor ons ligt en daarvoor NU wezenlijke investeringen te doen? Voor mij hangt deze manier van denken samen met het principe van ‘care for the seventh generation. Dat is een Indiaanse gedachte die inhoudt dat je bij alles wat je nu doet, er rekening mee houdt dat er zeven generaties na jou ook mensen moeten leven van diezelfde bronnen. Betrek hierbij de ‘Don't create it in the first place' - gedachte en het cirkeltje is rond.

En zo zijn er nog meer voorbeelden, waarvan zijn ‘pulse' verhaal minstens zo indrukwekkend is. De essentie is - en Scott beweegt zijn armen voor zijn borst in naar binnen en naar buiten bewegende gebaren - dat we weer moeten leren mee te bewegen op het ritme dat we terugvinden in het universum, of in de natuur zo je wilt. Bewust zijn van wat we om ons heen aantreffen maar meer nog, deel van uitmaken. Aan deze gedachtegang kan ik nog een heel hoofdstuk wijden.

Het verlossende antwoord?

Hoe passen we zulke gedachtegangen toe in onze moderne manier van leven en in een tijd van gemakken die we niet kunnen en wellicht ook niet terug willen draaien? Helaas, het bieden van het inheemse perspectief geeft niet het verlossende antwoord op alle vragen, noch biedt dat de oplossing voor alle problemen waar we ons vandaag de dag mee geconfronteerd zien.

Net zomin als de uitverkiezing van Barack Obama en zijn belofte van change de afvalbergen van onze ongebreidelde consumptiezucht zal doen verdwijnen waarmee we de aarde zo topzwaar hebben belast.

Wat het wel kan doen, is een slinger geven aan onze lineaire manier van denken. De wereld is rond en de Indianen wisten dat al voordat de wetenschappers er achter kwamen. Want, zo zei Scott, dat was toch logisch? Alles is rond in de natuur, kijk maar naar de zon en de maan, naar de loop van de rivier en de ronding van de bergen. En zo denken de Indianen, hij zeer zeker, dan ook: in een cirkel. De cirkel staat voor hem symbool voor het in beelden denken, in symbolen.

Luisteren

De boodschap die ik er uit haal, is dat we door andere, bij voorbeeld inheemse gedachtegangen toe te laten in ons leven en deze serieus te onderzoeken, we misschien op ideeën komen die wel de oplossingen gaan bieden die we zoeken. Soms moeten we daarvoor helemaal terug naar de basis, terug naar de natuur. Terug naar de mensen die nog weten hoe het was om daar dichtbij te zijn. En naar hen luisteren. Maar ook voelen, want wie weet nu werkelijk hoe de regen voelt, een onderwerp waar hij ook over verhaalde? Wie staat echt stil om de spetters op zijn gezicht te laten vallen en de geur op te snuiven van een verse regenbui die elk moment van het jaar anders ruikt?

Het op waarde schatten van inheemse kennis, kunde en wijsheid en dat integreren in onze westerse manier van denken, levert goud op. Daar ben ik van overtuigd. Laten we vooral hopen dat we uitgenodigd zullen worden om daar meer over te mogen leren.

[Over de de Sun Dance: Er zijn vele soorten ceremonies die verwijzen naar de Sun Dance. Elke natie heeft een verschillende benadering van de ceremonie en de elementen die daarin een rol spelen, maar er zijn enkele overeenkomsten: 1) Vaste, 2) Zingen, 3) Dansen en 4) een centrale boomstam (paal). Verder varieert de aanpak.]

Lees meer

• Achtergrond en de toepassing van de Talking Stick.