De Buurtpraktijk: van mens maken naar mens zijn in buurten

In Nederlandse aandachtswijken is vaak sprake van een slechte kwaliteit van de leefomgeving door een opeenstapeling van problemen, zoals schooluitval, een verloederde en eenzijdige woon- en leefomgeving, weinig mogelijkheden voor sociale contacten, hoge werkloosheid, een gebrekkige inburgering van nieuwkomers, een gebrekkige participatie, ontoereikende jeugdzorg, gezondheidsachterstanden, criminaliteit en gevoelens van onveiligheid.

De afgelopen jaren is er daarom veel aandacht besteed aan de sociale, fysieke en economische ontwikkeling van deze wijken. Dit richtte zich zowel op het aanpakken van de maatschappelijke problemen als het verbeteren van de positie van bewoners van deze wijken. Een van de oplossingen was sociale menging. Er moest zich meer middenklasse vestigen voor een betere sociaal-economische balans. En ook het onderwijs werd een belangrijke prioriteit. Allochtone vrouwen bijvoorbeeld kregen de kans zich door middel van cursussen en opleidingen sociaal en intellectueel te ontwikkelen. Tenslotte werden veel participatietrajecten gestart om buurtbewoners te betrekken bij de buurt en woonomgeving om verantwoordelijkheid te stimuleren.

Het initiatief tot deze projecten werd genomen door een woningcorporatie, de overheid of een andere maatschappelijke partij in deze wijken. Zij zochten naarstig naar hoe de mens in deze wijken veranderd kon worden. Zelfredzaam, verantwoordelijk en trots konden worden. Het ging erom de mensen in staat te stellen hun leven en dat van hun kinderen meer zelfstandig vorm te geven, mensen met problemen te steunen en eenzamen en sociaal geïsoleerden uit hun isolement te trekken.

Deze aanpak werkte vaak goed voor individuele bewoners. Zij ontwikkelden zich en stegen op de sociale ladder. Maar trokken dan vervolgens de wijk uit. Hierdoor veranderde de wijk maar weinig. Ze bleef zich eerder kenmerken door dezelfde maatschappelijke en sociaal-economische problemen als voorheen. Nu duidelijk is geworden dat de overheid na 2012 geen geld meer heeft voor deze aandachtswijken is het tijd om de balans op te maken en naar de toekomst te kijken. 

De kunst van het mens zijn in wijken

In veel aandachtswijken twijfelt men of de ingrepen die met de Vogelaargelden gefinancierd worden wel effectief zijn voor de wijk (SCP). Projecten en maatregelen richten zich er daarom nu meer op dat bewoners zich verbonden voelen met de wijk en de ontwikkelingen, in de hoop dat zij er dan langer blijven wonen en niet vertrekken naar andere wijken.

Tegelijkertijd willen we niet alleen dat bewoners langer blijven. We willen ook dat ze zelfredzaam zijn, zich verantwoordelijk voelen en trots zijn op hun wijk. We willen graag dat bewoners het roer overnemen en zelf de ontwikkelingen in gang zetten, dat ze daarvoor hun eigen kracht en talenten gebruiken.

Maar hoe werkt dat? Want tot nu toe organiseerden en initieerden vooral partijen in aandachtswijken projecten voor bewoners. Zij vroegen bewoners dan weleens om hun wensen, ideeën en hulp, maar van zelforganisatie en zelfredzaamheid was vaak weinig sprake. Stipo en SEZO ontwikkelden het concept van De Buurtpraktijk om juist individuele talenten en kracht van bewoners als uitgangspunt van buurtontwikkeling te stellen. 

De Buurtpraktijk

De Buurtpraktijk wil vorm en richting geven aan het proces van mens maken naar mens zijn in aandachtswijken. Als onafhankelijke partij heeft ze tot doel om alle bewoners en partijen in de buurt te bereiken en activeren en hen met elkaar te verbinden. Dit kan alleen wanneer er onderling vertrouwen is. De Buurtpraktijk werkt daarom eerst aan de vertrouwensband met de bewoners. Deze band vormt de basis om gezamenlijk de buurt te ontwikkelen.

Om dit vertrouwen te winnen ontrafelt De Buurtpraktijk de belevingswereld van de individuele bewoner. Ze voert hiervoor galerijgesprekken die vervolgens met disciplines als de stadspsychologie en stadsantropologie worden geanalyseerd. Hiermee verwerft ze inzicht in hoe bewoners leven, hun eigen kracht, de eigen initiatieven die zij ontplooien, hoe zij zich voelen in de wijk en in welke sociale netwerken zij zich begeven.

Het doel is om de eigen kracht en initiatieven te stimuleren, de sociale netwerken te versterken en verbreden en om de sociaaleconomische positie van bewoners te verbeteren. Dit is pas van waarde wanneer zowel bewoners als partijen vanuit een onderlinge vertrouwensband betrokken raken. De Buurtpraktijk stelt prioriteit aan het ontwikkelen van een gemeenschappelijke taal die door alle betrokkenen in de buurt gesproken wordt.

Het uiteindelijke resultaat is synchroniciteit tussen de individuele ontwikkeling van bewoners en de bredere ontwikkeling van de buurt. Een voorwaarde voor een succesvolle buurt op de lange termijn. Dus niet alleen op basis van plannen en projecten van partijen in de buurt, maar juist in combinatie met ideeën en initiatieven van bewoners. 

Het wijkkansenplan

De Buurtpraktijk voert galerijgesprekken om de belevingswereld van bewoners in beeld te brengen. In deze gesprekken staan de verhalen, ervaringen en problemen van de individuele bewoners centraal. Maar ook hoe bewoners zich tot elkaar verhouden. Daarnaast doet zij stadspsychologisch- en antropologisch onderzoek in de wijk om in beeld te krijgen hoe bewoners en partijen de wijk gebruiken. Maar ook waar bijvoorbeeld de belangrijke plekken (zoals ontmoetingsplekken) en looproutes zijn, wie de sleutelfiguren zijn en hoe verschillende sociale groepen met elkaar samenleven.

Zowel de galerijgesprekken als het stadspsychologisch- en antropologisch onderzoek richten zich op het ontwikkelen van vertrouwen en openheid en op het krijgen van inzicht in de actuele situatie van de wijk. Daarbij zoeken we naar de kansen en de mogelijkheden en hoe deze gerealiseerd kunnen worden. Dit formuleren we in een ‘Wijkkansenplan’. Dit is niet een rapport dat na het lezen in de kast verdwijnt, maar een procesplan om ontwikkelingen in gang te zetten.

Het is een plan dat de manieren beschrijft en in gang zet waarop de individuele competenties van bewoners bij kunnen dragen aan de ontwikkelingen in de wijk. We realiseren ons dat ontwikkelingen in wijken door allerlei factoren beïnvloedt worden en elkaar soms versterken. Zo kan sociale isolatie bijvoorbeeld gemakkelijk leiden tot onthechting in de buurt en verloedering. Met het Wijkkansenplan willen we deze cirkel doorbreken en positieve ontwikkelingen in gang zetten. Dit doen we op basis van het vertrouwen dat tijdens de gesprekken ontstaat.

De Buurtpraktijk wil niet alleen nieuwe energie aanboren en positieve ontwikkelingen in gang zetten. Net zo belangrijk is dat deze geborgd worden in de wijk, zodat bewoners en partners in de wijk hier ook op lange termijn profijt van hebben. Tijdens de galerijgesprekken en het onderzoek in de wijk betrekken wij daarom partners om samen met hen naar manieren te zoeken om deze langdurige betrokkenheid te realiseren. 

Wie zijn we?

De Buurtpraktijk is een samenwerking tussen maatschappelijk dienstverlener SEZO en kennisteam in de stedelijke ontwikkeling Stipo. Samen hebben zij ruime ervaring in het werken met zowel bewoners als andere partners in wijken. Ze weten bewoners te bereiken, aan te spreken op de eigen kracht en hebben ervaring met het werken met verschillende organisaties in buurten en wijken.

SEZO richt zich met haar aanpak op individuen in wijken en de problemen die zij ondervinden op het gebied van wonen, financiën en sociale contacten. Zij richt zich op het herkennen en analyseren van problemen en de aanpak hiervan op individueel niveau. De nadruk ligt hierbij altijd op de koppeling tussen de individuele beleving aan die van de sociale ontwikkeling op wijkniveau.

Stipo richt zich aan de andere kant meer op de ontwikkeling van de wijk als geheel en de factoren die dit beïnvloeden. Ze breekt vastgelopen processen open, zoals communicatie tussen bewoners, maar ook onderhandelingen tussen partijen in een wijk. Hiervoor is Stipo altijd op zoek naar vernieuwende thema’s, methoden en strategieën. Zij maakt hiervoor gebruik van bijvoorbeeld de stadspsychologie en de stadsantropologie. Hiernaast ontwikkelt Stipo ook inzichten en methoden op het gebied van economie, cultuur en de fysieke ruimte in de stad.

Meer weten

• Klik hier om meer te lezen over de Galerijgesprekken.
• Klik hier om meer te lezen over de Stadspsychologie en de Stadsantropologie.

Wilt u meer over de Buurtpraktijk weten dan kunt u contact opnemen met:

• Jessica Helsloot van SEZO: 06 2155 8755 of stuur Jessica een e-mail.
• Sander van der Ham van Stipo: 06 5468 7445 of stuur Sander een e-mail.