Krimp en kans in de Nederstad

Hoe komt Nederland uit de crisis? Wat zijn dan onze nieuwe prioriteiten in de stedelijke ontwikkeling? Het onderstaande is een reactie die Hans Karssenberg op verzoek van KEI schreef op de column van Annius Hoornstra, directeur Ontwikkelingsbedrijf Amsterdam.

De schaarste is structureel

Annius Hoornstra geeft ons een interessante waarschuwing: zodra de crisis voorbij is dient zich nieuwe schaarste aan. Die is misschien nog dieper dan hij noemt: de groeiende wereldbevolking en de opkomende BRIC-economieën (Brazilie, India, China) leiden tot schaarste aan grondstoffen, energie en talent. Die schaarste zal zich vaker laten voelen in nieuwe conflicten op het wereldtoneel.

Als er voorbij de crisis zich een meer structurele schaarste aandient, dan is de vraag : wat betekent dat voor de investeringskeuzes die we in Nederland moeten doen bij de stedelijke ontwikkeling? Moeten we investeren in de gebieden waar het al goed gaat, of juist waar het krimpt? Annius Hoornstra pleit voor dat eerste. Hij vergelijkt daarbij Chicago en Denver.

Kijk op het niveau van Nederstad

Àls we de vergelijking willen maken met Chicago (10 miljoen inwoners), dan zou ik zeggen: laten we Nederland dan beschouwen als één samenhangend stadsnetwerk: de Nederstad. Binnen die Nederstad zien we krimp en kansgebieden, zij het op relatief beperkte schaal. Op het niveau van de Nederstad als geheel, en de netwerken daarboven uit, liggen onze keuzes; niet op het niveau van de afzonderlijke stadsgebieden daarbinnen.

Op wereldschaal rijgt op dit moment de niet-connected bevolking zich aaneen in getto's die omvangrijker worden dan hun bronsteden; niet alleen in steden als Nairobi, maar ook in zeer nabij gelegen steden als Parijs.

Rocinha Favela, 200.000 inwoners. Rio de Janeiro is een van de steden waar langzamerhand meer mensen in getto's wonen dan in de gewone stad. Foto Alicia Nijdam.

Verlicht eigenbelang

Dat is een bron van grote zorg die we in Nederstad (nog) niet hebben, vanwege wat we na 1900 hebben ingezet: woningcorporaties oprichten en nivelleren. Die traditie heeft ons veel goeds gebracht. Op de schaal van onze Nederstad kunnen we dan de misère in de wijken in Limburg en Groningen toch niet laten gebeuren? Zoals het rond 1900 slecht was voor Amsterdam dat de Jordaan verloederde, is dit slecht voor Nederstad. Is er niet net zoals toen bovendien sprake van verlicht eigenbelang, gezien de wijze waarop het stedelijk netwerk in de hele Nederstad samenhangt? Dit pleit dus voor investeren in krimp.

Tegelijk maakt, zoals Annius Hoornstra terecht constateert, de scherpere concurrentie op wereldschaal het juist steeds crucialer om waar er een kansrijke situatie is, de uniciteit en eigenheid verder te ontwikkelen. Dit pleit voor investeren in kans.

De conclusie kan alleen maar zijn dat onze nodig inzet is op beide fronten, krimp en kans. Gezien de grotere schaarste zou wat mij betreft de belangrijkste conclusie moeten zijn dat dit alleen kan als we andere middelen gaan inzetten dan Annius Hoornstra in zijn column noemt. Op beide fronten, krimp en kans, zullen we onze strategieën drastisch moeten wijzigen.

Een nieuw type stedelijke ontwikkeling

Gemeenten en corporaties hebben straks eenvoudigweg niet meer de surplussen van de afgelopen decennia. Er is een veel fijnzinniger stedelijke ontwikkeling nodig dan het grovere naoorlogse ontwikkelgeweld van slopen en bouwen.

Belangrijker wordt een stadsontwikkeling van het versterken van de economie van eigenheid en cultuur, transformatie door het injecteren van nieuwe programma's in (bijvoorbeeld) lege kantoorgebieden, het beter volgen van de lokale stromen van de economie, het binden van communities op het wereldtoneel, het organiseren van investerende netwerken van onderaf, beheer als ontwikkelinstrument.

We zullen dus vaker moeten interveniëren via software (economie, activiteiten en cultuur) en orgware (organiserende netwerken), en niet meer alleen of per definitie via de hardware (slopen en bouwen). We moeten dan wel een decennialange traditie ombuigen, een enorme olietanker om te keren, waar complete organisaties, systemen, aanpakken, handboeken projectmatig werken en wetten op zijn gebouwd. Maar als we dat leren te doen dan kunnen we met minder middelen meer doen en zowel krimp als kans te lijf.

Meer weten?

Contactpersoon: Hans Karssenberg 
Klik hier om Hans een mail te sturen.
Of klik hier voor de contactgegevens van Stipo.