Waarom energieneutraal renoveren wel kan in België en Duitsland

Wat kun je bij stedelijke vernieuwing concreet op het gebied van milieu en duurzaamheid doen? Veel meer dan iedereen denkt, zo blijkt op het Corpovenista congres (Corporaties vernieuwen de stad: het onderzoeksprogramma van KEI en Aedes naar de rol van woningcorporaties in de stedelijke vernieuwing). Een woning is tegenwoordig na renovatie nagenoeg energieneutraal te maken. De doorbraak: het passiefhuis principe. Gek genoeg wordt het in Nederland nog maar nauwelijks toegepast, terwijl er net over de grens talrijke voorbeelden voorhanden zijn. 

Energieneutraal renoveren

Energieneutraal nieuwe gebouwen bouwen kon al, nu blijkt dat ook energieneutraal renoveren heel goed haalbaar is.

Op het Corpovenista congres in mei 2008 presenteerden twee deskundigen hun praktische ervaringen: Erwin Mlecnik, senior expert R&D bij het Passiefhuis Platform in Vlaanderen, en Chiel Boonstra, zelfstandig adviseur bij Trecodome en senior consultant duurzame ontwikkeling bij DHV. 

De voorwaarde is eenvoudig: in één keer de juiste investering doen om van de te renoveren woning een passiefhuis te maken.

Passiefhuis principe

Het duurzaam bouwen maakte redelijke energiebesparingen mogelijk, maar kende nog altijd een energieverbruik dat op zo’n 60% van het gewone verbruik ligt. Nu is als nieuw principe het passiefhuis opgekomen. Met het veel radicalere concept van het passiefhuis wordt de daadwerkelijke energiebehoefte van een woning sterk beperkt. De Energie Prestatie Coëfficiënt, die in Nederland wel wettelijk in steeds strengere stappen wordt ingevoerd bereikt dit effect maar beperkt, omdat er in de EPC systematiek de mogelijkheid is van een hoog energieverbruik dat op ander gebied wordt gecompenseerd. 

De gedachte achter het passiefhuis is simpel. Het passiefhuis is een huis dat je in de buitenschil zodanig isoleert dat je met goede ‘balansventilatie’ steeds een goede temperatuur en een aangenaam klimaat in huis hebt. De warmte die in huis (bijvoorbeeld door apparaten) wordt geproduceerd wordt apart opgevangen en waar nodig weer teruggegeven aan de balansventilatie. Het basis energieverbruik van de woning daalt daarmee dermate drastisch dat de resterende energiebehoefte met duurzame energie (zon, wind) is op te vangen. Vervolgens is de woning energieneutraal. 

Het voordeel van de combinatie van isolatie met balansventilatie is dat het in de zomer de woning koel houdt en bij voorbaat de aanschaf van een airco overbodig maakt. Balansventilatie krijgt vaak als kritiek dat de lucht op termijn vuil zou worden, omdat de filters vervuilen. Mlecnik: “Het is belangrijk dat leveranciers ook meteen een goed onderhoudscontract aanbieden, dan blijft de lucht gewoon schoon. Een kwestie van wennen, maar goed, je auto breng je toch ook af en toe naar de garage?” Naarmate er steeds meer techniek in huis komt zal het ook normaler worden dat hiervoor regulier onderhoud nodig is. 

Individueel gebruik heeft een grote invloed op het energieverbruik. Doordat bij het passiefhuis de basisbehoefte aan energie tot 15% van conventionele bouw wordt teruggebracht, zijn hier ook de relatieve uitschieters van veelgebruikers relatief veel beperkter. Ook daarom is het passiefhuis principe effectiever dan werken met een EPC. 

Renoveren met passiefhuis principe

Maar is dit principe nu ook bij stedelijke vernieuwing toepasbaar, oftewel op al bestaande, oude woningen? Uit talrijke projecten in Duitsland en België blijkt dit inderdaad te kunnen. Maar dan moeten er wel op veel gebieden de juiste randvoorwaarden worden gecreëerd. 

Onder "Passiefhuisrenovatie" verstaat men een energetische gebouwrenovatie met Passiefhuiscomponenten. Bij een dergelijke renovatie is de voornaamste doelstelling het realiseren van een specifieke warmtevraag van 30 kWh/m² per jaar of lager. 

De renovatie volgens het passiefhuis principe blijkt in de praktijk zo’n 5 tot 6% meerkosten met zich mee te brengen. Kosten die zich snel terugverdienen in een lagere energierekening. En dat is weer belangrijk voor de huurder of eigenaar, doordat de energierekening een steeds groter deel van de totale woonlasten aan het worden is.

De eigenaar-bewoner verdient dit zelf terug. Bij huurwoningen is het voor de investeerder belangrijk om samen met de huurder de totale woonlasten in ogenschouw te nemen. De huur mag iets stijgen om investeringen terug te verdienen, als de huurder maar ziet dat de energierekening sterker daalt dan de huurstijging. Hiervoor wordt in allerlei projecten in de praktijk een simpele afspraak gemaakt: de huurverhoging is niet meer dan er bespaard wordt. 

“Haal je aannemer gewoon uit België of Duitsland”

In Nederland krijgt het passiefhuis principe maar mondjesmaat voet aan de grond. Dat is vreemd, want alle kennis en technieken zijn beschikbaar, en er is ook bij opdrachtgevers (gemeenten, woningcorporaties) een klimaat waarin er veel aandacht is voor energiebesparing. Er zijn enkele projecten in Nederland waarin het passiefhuis principe met succes is toegepast, zoals in Roosendaal, Tilburg en Middelburg. 

Ten opzichte van Nederland blijken er in Duitsland en België vele malen meer projecten te zijn gerealiseerd in de afgelopen periode. In beide landen zijn er met steun van de overheid bijzonder veel particulieren toe overgegaan om hun eigen woning volgens het passiefhuis principe te renoveren. De kennis wordt gestructureerd aangeboden, de subsidies en belastingmaatregelen zijn er op nationaal niveau op heringericht, er zijn talrijke leveranciers opgestaan die de passiefhuis producten zoals glas met drie lagen kunnen leveren en aannemers hebben kennis opgebouwd over hoe ze deze materialen moeten verwerken. 

Want daarin blijkt een belangrijk deel van het succes te liggen: niet alleen de juiste producten in huis halen, maar ook tot en met het einde van de uitvoering moet het goed gaan. Juist bij de uitvoering kunnen fouten ontstaan, omdat er dan alsnog bij foute montage op de knooppunten (waar diverse systemen zoals wand en plafond bij elkaar komen) veel energie kan weglekken. 

Kan of wil uw Nederlandse aannemer niet leveren? Een deelnemer tijdens de Corpovenista workshop: “Haal uw aannemer uit Duitsland of België. Ze hebben ervaring, zijn sneller en goedkoper. Uiteindelijk hopen we dat dan ook Nederlandse aannemers gaan inzien dat het kan, en dat ze gaan volgen.” 

Internet tool

Meer weten? Alle beschikbare kennis over maatregelen, technieken, kosten, besparingsmodellen en methoden wordt online in allerlei talen aangeboden in de internet tool Passiefhuis Renovatie Kit (Passive House Retrofit Kit). Deze tool is samengesteld met steun van het EU-programma Intelligent Energy Europe en heeft in Nederland het Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN) als partner. 

De Webtool richt zich vooral op woningcorporaties, en maakt basisinformatie beschikbaar over het thema Passiefhuisrenovatie (in het Engels: Passive House Retrofit = PHR). Ook worden er meer dan 30 concrete voorbeeldprojecten door heel Europa beschreven.  

Zie ook

• Stipo artikel over Cradle to Cradle.