New York als stad voor stijging
New York verandert rap; wijken en buurten en infrastructuur worden opgeknapt. Bewoners omarmen dit en vrezen het: blijven buurtkarakteristieken overeind, zijn er verbeteringen voor bewoners, bepaalt het kapitaal de veranderingen of hebben bewoners invloed.
Het Stipo team ging op onderzoek in smeltkroes New York. Hoe ontmoeten topdown en bottom up plannen elkaar in New York? Met de gedachten van "Stad en Stijging" (het VROM-raad rapport dat stelt dat sociale stijging centraal moet komen te staan in de stedelijke vernieuwing) in ons hoofd spraken we met community leaders, planners, cultureel activisten en we woonden de presentatie bij van Mayor Bloomberg over de toekomstvisie New York PlaNYC2030.
Een impressie van een stad die werkt aan de toekomst. En van actieve buurtbewoners die vechten voor een gezonder leven voor hun kinderen. Community Based Planning krijgt een gezicht en een stem!
De studiereis is in de publicatie beschreven in 9 hoofdstukken. In dit artikel is ieder hoofdstuk kort beschreven waarna u de pdf van het hoofdstuk kunt downloaden. U kunt ook hier de hele publicatie downloaden.
Op zoek naar actieve bewoners in veelzijdig New York
In april 2007 hebben wij een week in New York doorgebracht. Uit interviews en gesprekken kregen wij daar een indrukwekkend beeld van de gedrevenheid van bewoners die vechten voor verbetering van hun buurten, leefomstandigheden en kansen.
Overal zagen we elan, betrokkenheid en ook bezorgdheid. Dit speelde op alle niveaus. Van het stedelijk niveau, met een toekomstplan voor 2030, tot projecten op buurtniveau, zoals de plek "where the Bronx was burning" in de jaren zeventig.
Boordevol indrukken kwamen we terug met beelden over het harde gevecht voor gezonde leefomstandigheden, met verhalen over de oneerlijke verdeling van lusten en lasten van de metropool. We hoorden over de moeizame afstemming tussen ‘top down' en ‘bottom up' plannen, een onderwerp dat een nieuwe lading kreeg omdat juist tijdens ons bezoek de toekomstvisie A Greener, Greater NY, werd gepresenteerd door Mayor Bloomberg.
De belangrijkste beelden van New York waren echter over de mensen die wij ontmoetten, de gedreven strijders voor goede buurten, met hun inzet om kinderen een gezonde en kansrijke jeugd te bieden.
We zagen de trots om te vechten voor een betere samenleving, we ontmoetten actieve vrouwen als motor bij buurtverbetering. En we weten ook dat er nog veel te doen is in New York. Wijkvernieuwing samen met bewoners en door bewoners betekent voortdurend vechten voor leefbare en gezonde buurten. De New Yorkers die wij opzochten deelden met ons hun verhalen en inspiraties.
Lees hier meer van in hoofdstuk 1.
De stad kijkt vooruit: een meer sociale of meer kapitale toekomst?
Het vooruitkijken naar de toekomst is voelbaar in New York en soms al zichtbaar. Met energie richt New York zich op herstructurering van het stedelijk weefsel, op rezoning van voormalige industriecomplexen, verbetering van waterfronten, aanleggen van fietsroutes. De stad wil de bevolkingsgroei opvangen vanuit aandacht voor milieuaspecten (‘smart growth'). New York heeft per inwoner de laagste CO2-uitstoot van de VS. Maar in totaliteit levert vooral het vele vrachtverkeer in de stadsdelen rondom Manhattan een indrukwekkende hoeveelheid vervuilde lucht op.
Met de lancering van het toekomstplan voor 2030 wil de stad inzetten op een schonere en groenere stad, met minder vervuiling door vrachtverkeer (congestion pricing). De kwaliteit van leven voor toekomstige generaties moet beter worden..
De presentatie van het PlaNYC2030 op 22 april 2007 door burgemeester Bloomberg is bijgewoond door Arie van der Ham van Stipo. En de plannen zijn fors: 1 miljoen mensen erbij, vernieuwde infrastructuur, elke New Yorker op 10 minuten lopen van een park, in een duurzame en energiezuinige stad: "It is time to PLAN again for New York City's future. It is our city. It is our responsibility. And it is our choice."
De verwachting bij PlaNYC: A GREENER, GREATER NEW YORK is dat het brede plan wortel schiet bij de verschillende fora en dat de balans bij ‘community empowerment' doorslaat naar een partnerschap tussen stad en communities.
Lees hier meer van in hoofdstuk 2.
Een zwakke overheid betekent vechten voor fondsen
Versterken van kennis en invloed van bewonersorganisaties is het doel van het Planning Center van de Municipal Art Society. Dan kan je ook beter je stem laten horen en samenwerken met de overheid. Deze overheid moet daar dan wel oren naar hebben en enige macht hebben.
Het balanceren tussen sterke overheid en ideeën vanuit de samenleving brengt Alex Marshall van Regional PLAN Association tot de opmerking: "In New York urban design planning came at a late moment. For effective planning you need strong governments. In the USA we have weak governments. We need a government as reflection of the people: in favour of strong government and in favour of strong people."
Hij onderstreept het belang van een inhaalslag in infrastructuur: treinen, tunnels, waterfront verbetering. De samenwerking tussen ontwikkelaars en een zwakke overheid is gebaseerd op projectafspraken, niet op een kwaliteitsbeeld voor een gebied. Over verbetering van waterfronten zegt hij: "Developers earn money, but views are taken away from other residents; developers have to construct parks at waterfront, but as this is not co-ordinated by the government, there is a lack of unity. But at least the parks are created. The Hudson River Park Project is a beautiful project, there are nice piers into the water and linear parks, but it is hampered by the lack of coherence; private developers did all separate parts."
Lees hier meer van in hoofdstuk 3.
Weerstand tegen verkeersdoorbraken, jongeren vechten voor frisse lucht
Er heerst in New York nu duidelijk een andere geest over stedelijk leven dan in de tijd van de bekende planner Robert Moses die in de vele tientallen jaren tussen 1934 en 1968 het beeld van New York ingrijpend heeft veranderd. De daden van Moses blijven controversieel. Hij gooide de stad open voor verkeer. Dit betekende de aanleg van freeways en bruggen, afbreken van wijken en verplaatsen van de bewoners, vervangen van straten door superblokken en "towers in the park'. Maar hij legde ook sportaccommodaties in parken aan. Het stadsbeeld van Moses en van zijn belangrijke criticaster Jane Jacobs werken tot vandaag de dag door.
Tijdens ons bezoek aan New York was de tentoonstelling "Robert Moses & the modern city" in het Museum of the City of New York. Hier zagen we hoe Moses de aanleiding was voor Jane Jacobs om háár ideeën over stedelijk leven te formuleren ("Downtown is for people"). De Moses plannen voor een weg door Washington Square Park en de Lower Manhattan Expressway brachten deze bewoonster van Greenwich Village tot protestacties en het uitwerken van haar visie op steden voor mensen.
Ook gaf deze tentoonstelling een opmerkelijk voorbeeld hoe een plan kan worden ontkracht als op een bepaalde manier de publiciteit wordt gezocht. De vele ingrepen van Moses met verplaatsing van veel bewoners met lage inkomens hadden tot weinig protest geleid. Een plan in een dure buurt liep echter stuk. Daardoor lukte het Moses niet om in Central Park de 67th Street playground af te breken voor parkeerplaatsen. Een foto met protesterende kinderen en hun ouders op de speelplek naast de oprukkende bulldozers betekende het einde van dit plan en het einde van mogelijke sympathie voor de ingrepen van Moses.
Verrassend was om in een interview in Brooklyn een zelfde soort verhaal te horen, maar nu 50 jaar later en in een van de ‘armere' delen van New York, in Sunset Park, dichtbebouwd, weinig groen, slechte lucht, veel astma.
Lees hier meer van in hoofdstuk 4.
New York is anders
De bevolking van New York is anders dan in de V.S., de huizenvoorraad is anders (met een derde woningbezit tegen tweederde in de VS), de mensen zijn anders, de diversiteit is anders.
Alex Marshall van de Regional Plan Association vertelde ons: "New York has a slightly different DNA than the rest of the country; it is a merchant city: it worships trade, finance, and banking and it is more socialistic, more support for social programs, more generous health care, housing. The wider social base helps trade to take place. To overcome the problems of 20 years ago and to fix the city, the rising and new élan for the city in the last decade, the DNA of New York helped. Even after 9-11 there were less moral crusades. New York is one of the bluest cities in the world."
De grootste kracht is de bevolking. Zij zijn trots op hun stad. Wij ontmoetten Amerikanen die een positieve bijdrage willen geven aan hun stad vanuit hun eigen achtergrond en cultuur en in samenhang met verantwoordelijkheid voor de ontwikkeling van de samenleving.
Lees hier meer van in hoofdstuk 5.
Boven de mensen, voor de mensen: de high line
Midden in Manhattan ontstaat een visionair plan. Waar in 1929 door de bouwblokken heen een verhoogde treinlijn liep om West Manhattan direct van goederen te voorzien, daar werd in de jaren 50 het transport overgenomen door interstate truckers. Een deel is afgebroken in de jaren 80, een deel gebruikt tot in 1980, daarna leek het lot van de High Line bezegeld. Grondbezitters kochten land bij en onder de lijn, de totale afbraak leek nabij. Tot enkele enthousiaste bewoners dit aanvochten.
In 1999 werd Friends of the High Line opgericht, ging naar de rechtbank en won het proces tegen afbraak "asserting that the City had not undertaken the required public review".
Er kwamen plannen voor de high line als openbare ruimte, een park boven de straat. In 2002 ging de politiek overstag voor behoud en hergebruik. De stad New York stelde een fonds in voor constructiekosten, de Friends of the High Line verzamelen fondsen voor hun bureau en acties. "Now Mayor Michael Bloomberg says that the High Line's restoration is at the "core of the administration's plans" to "revitalize the Far West Side", forming "a necklace of dynamic waterfront communities, each with their own assets."
Drie sleutelfactoren zijn van belang voor het succes: gedreven bewoners en actievoerders; goede publiciteit, goede plannen.
Lees hier meer van in hoofdstuk 6.
Lucht en lucht en lucht en gezondheid, het is ongelijk verdeeld
Gezondheid is een belangrijk thema in New York. Astma, suiker en obesitas zijn onderwerp van bezorgdheid. De cijfers over astma spreken boekdelen. In 2004 was ziekenhuisopname vanwege astma in de hele USA 3% per 1000 inwoners; in New York was dit gemiddeld 6% en in The Bronx 11%!
Schonere lucht is een van de hoofdthema's uit PLanNYC2030. En rond gezondheid doet de City's Health Department voorstellen voor de verkoop van gezond voedsel, minder vet eten en meer beweging. Maar er is meer mogelijk.
Tom Agnotti, director of Center for Community Planning & Development van Hunter College (City University of New York) brengt de ruimtelijke inrichting te sprake: een gezonde omgeving voor een meer gezonde mens met meer welzijn.
Lees hier meer van in hoofdstuk 7.
Zelfbewust en met passie werken in de community
Ontsnappen aan het getto door er te blijven: voor Yolanda Gonzalez is opkomen voor de buurt en voor een beter en gezond leven het toepassen van de lessen van haar eigen leven: "Women have a voice. 30 years ago The Bronx was burning, police and fire department didn't go in the area. I grew up in The Bronx, in a Puerto Rican family. The family had a carpet store. My mother started the organization; a brother died of asthma. My mother Yolanda educated herself; she passed this on. It was a 3 generation family, with grandparents looking after the children and schoolwork. Growing up also meant to learn how to negotiate".
Now the dynamics of Yolanda Gonzalez are more than being a Puerto Rican, a woman."And the dynamics is more than a new type of housing too, education is the key. My passion is with environmental issues, there has to be an equilibrium with nature and humanity. Part of the problem is that we are becoming a lazy society, We don't want to recycle. It means fighting against power plants and disposals and doing a good job for future generations. So: always an activist debate plus being humble about what you're doing and love and passion for your community."
Ook bij Youth Ministries for Peace and Justice, actief in ‘environmental justice work' in The Bronx River neighborhood, staat een sterk geloof in de kracht van buurtbewoners en het verbeteren van de omgeving centraal. Door hun inspanningen zijn oevers van Bronx River opgeknapt, parken en gemeenschapsvoorzieningen aangelegd. En ze gaan verder: met community plans rond expresse wegen en treinstations.
Lees hier meer van in hoofdstuk 8.
Impressies van de studiereis New York
Dichtbij en veraf is New York van Amsterdam. Met een ander politiek systeem, de worsteling hoe een zwakke overheid omgaat met private investeerders en hoe non-profit organisaties allemaal in dezelfde vijver moeten vissen voor aandacht en fondsen. En vooral: hoe non-profit organisaties in de buurten er hard aan moeten trekken om deskundigheid en invloed te verwerven.
Het maakt deze organisaties ook sterk in het uitdragen van hun boodschap, ze moeten wel, anders overleven ze niet. Soms is het stadsbestuur hun partner, soms niet. Er is een geleidelijke omslag bij de overheid naar meer samenwerking, meer aandacht voor betrokkenheid van buurtbewoners, meer aandacht voor de kwaliteiten van de dagelijkse leefomgeving van New Yorkers, met een eerlijker verdeling van voorzieningen en aandacht voor schonere lucht en water en meer groen.
We waren in een spannend jaar in New York. In april 2007 was de lancering van PlaNYC 2030 en een grote tentoonstelling over Robert Moses. In september 2007 was er een tentoonstelling over zijn grote tegenspeelster, Jane Jacobs, met een belichting van haar denkbeelden en haar betekenis voor het werken aan de toekomst van New York vanuit het belang van gemengde buurten met een mix van functies.
Het is ook een periode dat de stad zich met elan voorbereidt op de toekomst. De uitdaging volgens PlaNYC2030 is: "A lot can change in 25 years. By 1981, our City's near-bankruptcy caused basic services like schools, safety, and sanitation to deteriorate. Since then, almost everything -except New York's essential magic- has changed. We are the safest big city in the United States - and one of the greenest, too. Our economy is strong. We have some of the best schools and the cleanest streets. But success brings its own challenges. Now we are ready to look ahead for the next 25 years and adress the physical barriers to maintaining and improving our quality of life. To sustain the City we love today, we must begin planning for tomorrow."
Lees meer over de impressies van de studiereis in hoofdstuk 9.
